Laatste update

04 februari 2011

 

Verhildersum

Wierde 40

9965 TB Leens

 

Provincie Groningen

//letter grootte //letter type //achtergrondkleur menu //kleur menu //kleur letters //target van de link //aantal aanwezige links ( moet gelijk zijn aan het nr aantal van de onderstaande links ) // naam en url van de link (voor het # teken de naam, achter het # teken de url ) //kan ook een pagina zijn // voor meer links gewoon een parameter kopieren, en nummer aanpassen van "anzahl" de="here" id="obj_81" name="obj_81">

Er zijn vele benamingen voor de oudste versterkte huizen in ons land: havezate, borg, slot, stins, burcht en kasteel. Het woord borg geeft de betekenis het best weer. Een borg was oorspronkelijk een plaats om je geborgen te voelen. In tijden van nood konden de bezitters en de omliggende bewoners zich in de borg terug trekken en zich veilig voelen voor de vijand. Aanvankelijk waren de gebouwen opgetrokken van hout, die echter geen bescherming boden tegen brandende pijlen van de vijand. Toen in de 13e eeuw door monniken het procédé om bakstenen te vervaardigen (de zgn. kloostermoppen) werd uitgevonden, ging men over op het bouwen van steenhuizen. Omdat de kloostermoppen duur waren geschiedde de bekostiging veelal door rijke boeren, die van oudsher al een heerd bezaten met de daarbij horende rechten van rechtspraak en bestuur. Sommigen werden hoofdelingen genoemd, omdat ze hoofd van het dorp waren of veel macht over een gebied hadden. Later noemden de vertegenwoordigers van deze Groningse landadel zich jonkers.

 

Een  13e eeuws steenhuis was ca. 11 meter lang en 8 meter breed. De muren waren vrij dik, wel een meter. Het huis werd niet bewoond, maar in tijden van gevaar zochten de heer met zijn gezin en de omliggende boeren er hun toevlucht. In de 16e eeuw boden deze steenhuizen geen voldoende bescherming meer tegen de zware vuurwapens. De woonfunctie ging prevaleren boven de verdedigingsfunctie en de steenhuizen werden aangepast aan het wooncomfort. Door uitbreiding met traptorens en woonvleugels kregen de steenhuizen steeds meer het aanzien van adellijke onderkomens. Groningen heeft meer dan tachtig van deze borgen gekend. In de 18e eeuw raakte de landadel zijn positie kwijt. De borgen werden te duur in onderhoud. De meesten raakten in verval, werden verkocht of gesloopt.  

Ook de 14e eeuwse borg Verhildersum heeft een boven geschetste ontstaansgeschiedenis. De naam is ontleend aan Ver (=vrouw, adellijke dame), de eigennaam Hilde en um (=heem, huis). Dus de naam betekent zoveel als: het huis van de adellijke dame Hilde. Net voor 1400 was Aylko Ferhildema, ook wel Aylko Onsta genoemd, eigenaar van de borg. Daarna kwam borg en de landerijen twee eeuwen lang in handen van verschillende takken van het geslacht van Tjarda van Starkenborg-Stachouwer. De laatste grote verbouwing dateert uit 1792 toen o.a. de huidige classicistische gevel 10 centimeter voor de vroegere gevel geplaatst werd. Vanaf 1821 tot 1861 was de borg eigendom van de notarisfamilie Van Bolhuis, waarna het tot 1953 door de familie Frima bewoond werd. Tegenwoordig heeft het een museale functie.