sterkenburg

//letter grootte //letter type //achtergrondkleur menu //kleur menu //kleur letters //target van de link //aantal aanwezige links ( moet gelijk zijn aan het nr aantal van de onderstaande links ) // naam en url van de link (voor het # teken de naam, achter het # teken de url ) //kan ook een pagina zijn // voor meer links gewoon een parameter kopieren, en nummer aanpassen van "anzahl" de="here" id="obj_157" name="obj_157">

Sterkenburg

Het is waarschijnlijk dat het oorspronkelijke ronde woontoren door ridder Gijsbrecht van Wulven op een leen van de bisschop van Utrecht niet lang voor 1261 gesticht werd ter verdediging van het Langbroek, een moerasbos gelegen tussen de stroomruggen van de Kromme Rijn en de Utrechtse Heuvelrug. Zijn zoon Ernst, vermeld tussen 1265 en 1295 zou het kasteel hebben voltooid en ging zijn naam tooien met Van Sterkenburg. De geslachtsnaam stierf in de 15e eeuw in mannelijke lijn uit met zijn kleindochter Catharina die in 1456 huwde met Wouter van Ijsendoorn. Het kasteel was nog in bezit van deze familie toen in 1536 Sterkenburg door de Staten van Utrecht als ridderhofstad werd erkend. Tijdens de Van Ijsendoorns is Sterkenburg waarschijnlijk uitgebreid met een vierkante toren en is de ronde toren hoger opgetrokken. In 1565 werd de laatste Van IJzendoorn met de ridderhofstad beleend. Hun achterkleindochter Mechteld van Isendoorn trad in 1564 in het huwelijk met de Gelderse edelman Reinier van Aeswijn (1544-1620). In de geschiedenis van Sterkenburg spreekt de familie Van Aeswijn met name tot de verbeelding vanwege de brute moord op Anthonis van Aeswijn, die in juni 1647, enkele maanden na zijn huwelijk met Margaretha Torck, dood werd teruggevonden in het bos van Sterkenburg. Omtrent het motief en de dader tastte men in het duister en de moord werd nimmer opgelost.

De weduwe van Antonie was zwanger en baarde een dochter, hun enig kind. Deze dochter, Antonetta, gaf in 1666 haar jawoord aan Gijsbert van Mathenesse. Na het vroegtijdig overlijden van vrouw en kinderen wees Van Mathenesse zijn driejarig achterneefje als erfgenaam aan. Deze hoefde niet lang te wachten, want Gijsbert blies al vrij snel zijn laatste adem uit. Of zijn achterneefje Sterkenburg ooit gezien heeft is de vraag, want ook de nieuwe heer van Sterkenburg verwisselde binnen een jaar het tijdelijke voor het eeuwige. Na enige erfenisperikelen en nog meer vroegtijdige overlijdens kwam Sterkenburg in 1681 uiteindelijk in handen van Florentina van Mathenesse, gehuwd met Johan baron van Hardenbroek. Zij verkocht de ridderhofstad en heerlijkheid Sterkenburg in 1725 aan Catharina van Heusden, ten behoeve van haar zoon Mr Jan Frederik Mamuchet van Houdringe. Johanna Catharina Mamuchet van Houdringe, die in 1709 was gehuwd met Mr Jan Jacob van Westrenen, erfde Sterkenburg in 1740 van haar ongehuwde broer, waarna het tot in de negentiende eeuw in het bezit van deze Utrechtse regentenfamilie zou blijven. Het slot dat Van Westrenen in bezit had gekregen, had een onregelmatige grondslag met daarop een ronde en vierkante toren die door een tussenbouw rondom een binnenplein waren verbonden. De tussenbouw werd gekenmerkt door verschillende nokhoogten, allerhande gevelafsluitingen, hoge schoorstenen en arkeltorentjes. Tegen het slot stond een torenachtig poortgebouw met arkeltorentjes en trapgevels. Ten zuiden van het kasteel lag de voorburcht die via een poortgebouw uit 1626 bereikbaar was. Het poortgebouw had een topgevel met in- en uitzwenkende contouren. Direct op het poortgebouw sloot een U-vormig complex aan met utiliteitsruimten. De tuin bestond destijds uit een formele aanleg, verdeeld in rechthoekige vakken rondom het kasteel die waren gescheiden door paden en water. De vakken waren gevuld met hakhout, boomgaarden, moestuinen en weiland. Het kasteel was in de loop van de tijd in verval geraakt en de tweede Van Westrenen, Jan André, liet het kasteel in 1767 gedeeltelijk afbreken en door een nieuwe vleugel vervangen. De nieuwe vleugel werd op de oude fundamenten gerealiseerd van het zuidelijke gedeelte van het kasteel. De plannen zijn waarschijnlijk getekend door architect J. Verkerk. Tijdens de verbouwing verdween de vierkante toren en kwam het binnenplein aan één kant vrij. De nieuwe vleugel was twee bouwlagen hoog en had een mezzanino. De tuin direct bij het huis werd na de verbouwing enigszins verlandschappelijkt. Jan André's zoon Jan Jacob, die evenals zijn vader burgemeester van de stad Utrecht was geweest, werd in 1790 heer van het vernieuwde kasteel Sterkenburg en bijbehorende gronden. Zijn zoon, die het goed vervolgens in handen kreeg, stierf in 1827 op jonge leeftijd kinderloos te Florence werd Sterkenburg in 1829 uit diens boedel bij een openbare veiling gekocht door zijn halfzuster Anna Maria Cornelia van Westrenen en haar echtgenoot Pieter Anthony Hinlópen. Dit echtpaar liet vrij snel na de aankoop enkele verbeteringen aan het huis uitvoeren en de tuin reorganiseren. Het ontwerp van de tuinreorganisatie is bewaard gebleven en wordt toegeschreven aan Hendrik van Lunteren. Hij heeft waarschijnlijk ook de hand gehad in de verbouwing van het kasteel.

Vanaf 1841 verhuurde het echtpaar Hinlopen de Sterkenburg aan de weduwe Joanna Maria Kneppelhout-de Gijselaar. Haar zoon Mr Karel Jan Frederik Cornelius (Kees) Kneppelhout, die zich door zijn aanzienlijke vermogen geheel kon wijden aan de kunsten en letterkunde, kocht Sterkenburg in 1848 van het echtpaar Hinlópen. Kneppelhout liet het huis nog in datzelfde jaar ingrijpend verbouwen, waarmee hij het kasteel zijn huidige uiterlijk gaf. Aanvankelijk was Sterkenburg voor de familie Kneppelhout voornamelijk een buitenplaats: in de wintermaanden woonde de familie te Leiden, gedurende de zomermaanden vertoefden zij op het door hen zo gekoesterde landgoed. In 1867 liet Kees Kneppelhout aan de westzijde van het kasteel een vierkante toren bouwen (met een voor die tijd moderne badkamer en waterhuishouding) en vanaf 1870 bewoonde hij Sterkenburg met zijn gezin en personeel permanent. Tot 1920 bleef de familie er wonen. In 1959 werd het eigendom van Anna Rutheria Steengracht van Oostcapelle-Kneppelhout en haar kinderen. Vanaf 1948 had Sterkenburg, dat in een behoorlijk deplorabele staat begon te verkeren, dienst gedaan als kostschool, onderwijsinstituut (Stichting Jeugdland) en conferentieoord.

In 1978 verkocht de familie Steengracht het kasteel met bijgebouwen, waaronder de tuinmanswoning en het deels afgebrande westelijk koetshuis, met ruim 5 hectare grond aan de Hendrik de Groot te Utrecht. In de jaren die daarop volgde zou Sterkenburg diverse wooncommunes van wisselende samenstelling huisvesten, welke het reeds onderkomen kasteel niet ten goede zouden komen. Na het overlijden van De Groot kwam Sterkenburg in het bezit van de door hem opgerichte Stichting De Kiem. Deze verkocht het ruim 5 hectare grote landgoed, met ridderhofstad, tuinmanswoning, afgebrand westelijk koetshuis en de fundering van het oostelijk koetshuis in 2004 aan de huidige eigenaren van Sterkenburg. Het beheer van het kasteel en landgoed is in handen van de hiertoe opgerichte Stichting Behoud Sterkenburg, welke ook de uitvoerige restauratiewerkzaamheden coördineert. Sterkenburg wordt momenteel gerestaureerd, mede met subsidies van de Rijksdienst voor Archeologie, Cultuurlandschap en Monumenten (RACM).

Het huidige omgrachte kasteel bestaat uit een ronde, deels dertiende-eeuwse woontoren van circa 30 meter hoogte opgebouwd uit vijf bouwlagen, een vierkante toren uit 1867 van drie bouwlagen onder een tentdak en een daar tussenin gelegen woongebouw uit 1848, bestaande uit een souterrain en twee verdiepingen onder een schilddak. Een stenen brug uit 1863 met aansluitend een dubbele houten brug geeft via een bordes toegang tot het kasteel. Het woongebouw heeft een symmetrisch ingedeelde voorgevel met licht isolerende middenpartij waarin zich de ingang bevindt. De ingangspartij met dubbele glasdeuren en getoogd bovenlicht is voorzien van een hardstenen omlijsting evenals de boven de ingang geplaatste vensterpartij. In de omlijstingen zijn neogotische details te ontwaren. De klokvormige topgevel is gesierd met het wapenschild van Sterkenburg. Aan weerszijden van het wapen zien we twee hoge dubbele draaivensters met bovenlicht op de begane grond en dito kleinere vensters op de verdieping, alle bekroond door een segmentvorrnige ontlastingsboog en gepleisterd toogveld. Aan de voorzijde van de zijgevel die de verbinding vormt met de ronde toren is ter hoogte van de bel-etage een balkon aangebracht voorzien van een balustrade verfraaid met driepasbogen. Het balkon daarboven wordt ondersteund door twee vierkante kolommen. Aan de achterzijde is op de bel-etage een hangend balkon aangebracht, ondersteund door consoles van terracotta. Drie stel openslaande deuren geven toegang tot het balkon. De balustrade lijkt ogenschijnlijk op kunstig bewerkte natuursteen, maar is vervaardigd van gegoten zink door L. Schütz te Zeist. Het balkon bevindt zich ter hoogte van een van de belangrijkste vertrekken van het kasteel, de zaal. Het vertrek meet 10,50 bij 6,70 meter en is tot een hoogte van 1,50 meter bekleed met marmeren zerken. Voor de zaal ligt een hal waarin een trap met dubbele opgang aanwezig is. Gelijkvloers bevindt zich de keuken waarvan de vloer is bedekt met grauwe en witte zerken. Eén ervan dient als afsluiting van een onderliggend waterreservoir. De twee vensters hebben een achttiende-eeuwse roedenverdeling, hier is sprake van hergebruik van vensters uit het vorige huis.

Bij de vierkante toren zien we rondom op de begane grond hoge dubbele schuifvensters en kleinere op de verdieping voorzien van geloogde bovenlichten, qua maat in overeenstemming met de vensters van het woongebouw. Op de bovenste verdieping zijn kleine vensters met gemetselde tussenstijlen aangebracht. Het tentdak met centrale schoorsteen wordt omringd door kantelen met onderlangs lopend rondboogfries. Vanaf de vierkante toren loopt in een stompe hoek een muur achter het woongebouw langs. De muur is grotendeels opgebouwd uit een groot formaat baksteen (31,5 x 14,5 x 8 cm ) en is een restant van een oude veelhoekige schildmuur die rond het kasteeleiland heeft gestaan. De ronde toren is voorzien van een gekanteelde borstwering met segmentboogfries, waarachter zich een plat dak bevindt dat te betreden is via een klein achtzijdig torentje met spitsdak. Rondom zijn op regelmatige afstand vensters in de muur uitgehakt. Waarschijnlijk bevonden zich hier eerst schietgaten of smalle lichtspleten. De toren heeft een middellijn van 10 meter buitenwerks en muren van ruim 2,50 meter dikte. De toren bestaat uit een kelder of begane grond met daarboven vier vertrekken. Het vertrek op de eerste of hoofdverdieping staat bekend als de kapel en is voorzien van een imitatie kruisribgewelf van stucwerk. In de eikenhouten vloer is een luik dat toegang geeft tot de kelder. Boven de kapel bevindt zich de eerste torenkamer. De muur is hier ook 2,60 meter dik en de middellijn binnenwerks bedraagt 4,80 meter . Deze kamer is thans alleen bereikbaar via de eerste verdieping van het aangebouwde negentiende-eeuwse huis. Direct naast de deuropening begint een in de muur uitgespaarde trap van ruim 0,70 meter breed, die echter na zeven treden een hoek maakt van 90 graden en dan overgaat in een spiltrap op vierkant grondplan. Aan het begin van de spiltrap bevindt zich een als kast ingerichte nis. Opmerkelijk is de aanwezigheid van een doodlopend trapgedeelte in de zuidwestelijke muur van de eerste torenkamer, dat uitmondt in een vensternis. Dit is waarschijnlijk de verbinding geweest tussen de toren en het oorspronkelijke woongebouw. De tweede torenkamer heeft dunnere muren, slechts 1,60 meter dik en derhalve een grotere middellijn van 6,60 meter . De derde torenkamer wordt afgedekt door een bakstenen koepelgewelf. Het grondplan heeft de vorm van een onregelmatige veelhoek. Uit afbeeldingen blijkt dat deze kamer de onderste van twee vertrekken is geweest, zodat de toren vroeger dus nog een vijfde verdieping heeft gehad.

In de tuin en het park rond het kasteel zijn nog enkele elementen van de landschappelijke aanleg te herkennen, met name in het gedeelte achter de oranjerie. Een brug over het kanaal verbindt de oprijlaan met het voorplein. In deze brug is een steen ingemetseld met het jaartal 1626. Deze is afkomstig uit de oude voorpoort. De leuningen zijn in neogotische stijl uitgevoerd en van zink. Aan de noord- en westzijde van het kasteel is een boomgaard gelegen. De half omheinde moestuin aan de zuidzijde van het kasteel is in gebruik bij de bewoners van de oranjerie. Naast de oranjerie bevindt zich een berceau van oude haagbeuken. De aanwezige waterpartijen zijn in de late negentiende eeuw aangelegd.

Extra

Plattegrond kasteel Sterkenburg