slotzeist

//letter grootte //letter type //achtergrondkleur menu //kleur menu //kleur letters //target van de link //aantal aanwezige links ( moet gelijk zijn aan het nr aantal van de onderstaande links ) // naam en url van de link (voor het # teken de naam, achter het # teken de url ) //kan ook een pagina zijn // voor meer links gewoon een parameter kopieren, en nummer aanpassen van "anzahl" // voor meer links gewoon een parameter kopieren, en nummer aanpassen van "anzahl" // voor meer links gewoon een parameter kopieren, en nummer aanpassen van "anzahl" // voor meer links gewoon een parameter kopieren, en nummer aanpassen van "anzahl" ode="here" id="obj_153" name="obj_153">

Slot Zeist

In Duitsland kent men een streng onderscheid tussen de woorden “Burg” en “Schloss”. Het woord burg wordt gebruikt bij de Duitsers voor een middeleeuws kasteel waar het accent lag op de verdedigbaarheid. Schloss wordt gebruikt voor kastelen die ver- of herbouwd zijn tot een bewoonbaar huis. Dus waar de verdedigende functie verloren is gegaan. In Nederland worden de woorden slot, burcht en kasteel door elkaar gebruikt. Slot Zeist wordt ook slot genoemd, wat volgens de Duitse definitie juist is, want het gebouw werd pas rond 1680 gebouwd en niet met de bedoeling als een verdedigings bolwerk te fungeren. De geschiedenis van slot Zeist gaat terug tot 1165 wanneer er sprake is van een Godefridus van Seyst. Er wordt echter nog niet gesproken over een huis, en ook niet in de daarop volgende eeuwen. Als er wel sprake geweest was van een huis, zal het zich wel om een woontoren gehandeld hebben. Pas in 1536 wordt er voor het eerst gewag gemaakt van een huis Zeist, als het als ridderhofstad erkend wordt.

Het huidige slot Zeist werd gebouwd door Willem van Nassau Odijk. Hij werd geboren in 1632 als zoon van Lodewijk van Nassau-Odijk (een bastaardzoon van prins Maurits) en Elizabeth, gravin van Hornes. Het was een markante figuur.Dit bleek al tijdens zijn Parijse studietijd. Afgekomen op het luisterrijke Franse hof, genoot Odijk van het bruisende nachtleven in Parijs. Hij vergokte zijn geld en raakte vervolgens diep in schulden. Uiteindelijk vluchtte Odijk voor zijn schuldeisers in 1657 terug naar Den Haag, In 1664 huwde Odijk de schatrijke Zeeuwse burgemeestersdochter Elizabeth van der Nisse. Vermoedelijk gaf de flinke bruidschat de doorslag want Elisabeth was niet van adel en werd omschreven als een vrome, ernstige vrouw; het tegenovergestelde van de levensgenieter Odijk. Het echtpaar keeg elf kinderen. Zijn goede contact met stadhouder Willem III legde Odijk geen windeieren. De stadhouder benoemde hem tot zijn plaatsvervanger in het Zeeuwse ridderschap. In deze politieke functie vervulde Odijk bestuursfuncties wat niet altijd op een nette manier ging. Hij verkocht alle hoge functies en vergaarde met deze lucratieve handel een aanzienlijk fortuin.

In 1677 kocht hij de heerlijkheid Zeist en Driebergen van de Staten van Utrecht. Hij verkreeg het enorme terrein van 18 hectare voor slechts 5000 gulden. In Frankrijk had Van Nassau-Odijk de barokstijl leren kennen en zijn huis in Zeist werd geheel naar Frans voorbeeld ontworpen en ingericht door de architecten Jacob Roman, later stadhouderlijk architect en Daniël Marot, een Franse hugenoot met een internationale faam.

Het slot bestaat uit een hoofdgebouw met aan beide kanten lagere zijvleugels. Hierdoor ontstaat een zogeheten cour d’honneur (voorplein), die met een rijk gedecoreerd hekwerk werd afgesloten. Het hoofdgebouw ontleent een statige uitstraling aan zijn brede gevel van zeven traveeën breed. De architectuur toont een duidelijke symmetrie, waarbij de entree in het middenrisaliet is geplaatst. Hierop ligt de nadruk door de decoratie te beperken tot deze middenpartij, die naar voren springt. De deurpartij is door natuursteen omlijst en bekroond met een attiek. De zijvleugels dateren uit 1677, terwijl het hoofdgebouw pas in 1685 is opgetrokken. Dit is te zien aan de vensters: de vleugels hebben gewone openslaande kruisvensters terwijl het hoofdgebouw schuiframen heeft, die op verschillende standen open kunnen. Odijk is bijzonder vooruitstrevend als hij dit Engelse moderne snufje aan het einde van de 17 de eeuw toepast. In de jaren tussen de bouw van de zijvleugels en het hoofdgebouw ontstaan de grachten en imposante tuinen. De voortuin van Slot Zeist loopt in de richting van Amersfoort. Opvallend is de centrale as, die zowel de voor- als achtertuin symmetrisch in tweeën deelt. Deze zichtas was vijf kilometer lang! Alle elementen zijn ondergeschikt aan het grote geheel, samengebonden door een assenstelsel. De tuin van Slot Zeist is als zodanig zelfs cruciaal voor de stedenbouwkundige aanleg van de plaats Zeist. Nog altijd bepalen de assen van de tuin de structuur van de stad dorp, zoals de dwarsassen (Dorpstraat en Hoofdweg) en de lengteas (Slotlaan en de Verlengde Slotlaan).

Voor een belangrijk deel is de Franse interieurontwerper en tuinarchitect Daniël Marot verantwoordelijk voor het interieur van Slot Zeist. Hij brengt uit zijn thuisland de laatste mode mee. Marot voorziet de gestuucte wanden van de entreehal van olieverfschilderingen. Nieuw is dat Marot deze muurschilderingen op kalk (stuc) aanbrengt, naar Franse gewoonte. In Holland kent men dit procedé dan nog niet. Het geeft een veel strakker en indrukwekkender resultaat dan de gebruikelijke, hinderlijk glimmende schilderingen op schildersdoek, die vaak uitzakken of scheuren. De schilderingen in het trappenhuis verwijzen naar de klassieke oudheid. Onder de trap heeft Marot bijvoorbeeld een stroomgod afgebeeld: een klassieke riviergod die door de omgevallen kelk het water laat stromen. Maar ook het thema water staat centraal, net als in de tuin waar vele indrukwekkende waterpartijen zijn aangebracht. In de nissen zijn illusies van waterpartijen met figuren aangebracht, zoals fonteinen met putti (engeltjes) en dolfijnen. De roodpaarse banen die tegen de groene wand afsteken bevatten goudkleurige bloemenvazen, guirlandes en medaillons. De trap zelf is voorzien van een open hekwerk, dat op de hoekstukken na nog uit de 17de eeuw dateert.

Willem Adriaan van Nassau Odijk stierf in 1705 en werd opgevolgd door zijn zoon Lodewijk Adriaan en zijn kleinzoon Willem Adriaan II. Deze laatste verkocht het goed in 1745 aan de Amsterdamse ijzerhandelaar Cornelis Schellingen en zijn vrouw Sofia Centen. Hij betaalde er 157.000 gulden voor. Hij stelde een deel van het landgoed ter beschikking aan graaf van Zinzendorf, de stichter van de Evangelische Broedergemeente of ook wel Hernhutters genoemd. Rechts van de oprijlaan werd plaats ingeruimd voor de ongetrouwde zusters en weduwen (het Zusterhuis en het Weduwenhuis), aan de andere kant voor de ongetrouwde broeders (het Broederhuis). Later werden deze respectievelijk het Zuster- en Broederplein genoemd.

Omdat de broeders en zusters in hun eigen onderhoud moesten voorzien richtten ze verschillende bedrijven op zoals een bakkerij, een knopenfabriek, een zilversmederij en een blikslagerij. Hun producten werden in het Broederhuis verkocht. De invloed van deze broedergemeenschap is van groot belang geweest voor de verdere ontwikkeling van Zeist. Omdat er zoveel te koop was, verwierf Zeist wereldfaam. Uit alle uithoeken van de wereld kwamen mensen van naam Zeist bezoeken, zoals bijvoorbeeld Tsaar Alexander I en de vrouw van Napoleon.

In 1767 ging het goed over aan de dochter van graaf von Zinzendorf, Maria Agnes. Na het overlijden van Maria Agnes in 1784, die het slot zelf nooit bewoonde, ging het goed over op een ander lid van de broedergemeenschap: Joahnnes Renatus van Laer. Na het overlijden van de weduwe van Van Laer, verkcoht Johannes van Laer jr. het slot aan Coenraad Willem Wijborch die het weer doorverkocht aan de Evangelische Lutherse gemeente in Berbice. In 1830 kwam het in bezit van jonkeer Jan Elias Huydecoper van Maarsseveen. Hij restaureerde het slot in de Empirestijl, een keizerlijke stijl uit de tijd van Lodewijk Napoleon, en bracht op de plaatsen van de grisailles in de Willemszaal bijbelse afbeeldingen van Cornelis Kruseman aan. De tuin van Marot werd veranderd in een tuin in Engelse landschapsstijl, ontworpen door de beroemde tuinarchitect Jan Zocher jr., ontwerper van o.a. het Vondelpark. In 1867 werd de familie Labrouchere eigenaar van het landgoed. In 1924 was het inmiddels weer doorverkocht aan de N.V. Bouw en exploitatiemaatschappij Heemstede, die het wilde slopen. Maar gelukkig kocht de gemeente Zeist het goed voor een bedrag van 130.000 gulden, waarna het slot onderkomen was voor diverse commissies en gemeentelijke bureaus. In 1945 vorderde majoor Gutsche het slot en de Ortskommandantur vestigde zich in het slot. In de nacht van 8 op 9 februari brak er brand uit, waarbij de linker vleugel nagenoeg geheel afbrandde. Het hoofdgebouw liep alleen waterschade op. Na de bevrijding diende het enige tijd als gevangenis voor politieke gevangenen. In 1948 werd in het park een openlucht theater met 1000 zitplaatsen gebouwd on het kader van werkverschaffing. In 1953 werden er slachtoffers van de Zeeuwse watersnoodramp opgevangen.

In 1960 begon ir. J.B. baron van Asbeck met de restauratie die in 1968 voltooid werd, waarna op 8 oktober prins Claus de officiële heropening verrichtte. Het Zeister Historisch Genootschap van de Poll huurde tot begin 2004 een gedeelte van het slot van de gemeente Zeist. Ze vertrokken echter naar een ander pand in Zeist, omdat de huur van het Slot flink verhoogd werd. Bovendien was de ruimte klimatologisch onvoldoende om de spullen in goede staat te houden. Tegenwoordig wordt het slot gebruikt voor exposities, congressen en het voltrekken van huwelijken.

luchtfoto van slot Zeist tijdens een ballonvaart in 2008

Extra