's heerenberg

//letter grootte //letter type //achtergrondkleur menu //kleur menu //kleur letters //target van de link //aantal aanwezige links ( moet gelijk zijn aan het nr aantal van de onderstaande links ) // naam en url van de link (voor het # teken de naam, achter het # teken de url ) //kan ook een pagina zijn // voor meer links gewoon een parameter kopieren, en nummer aanpassen van "anzahl" // voor meer links gewoon een parameter kopieren, en nummer aanpassen van "anzahl" ode="here" id="obj_196" name="obj_196">

‘S Heerenberg

Het stadje ’s Heerenberg wordt gedomineerd door een van de best bewaarde middeleeuwse kastelen van Gelderland. Het is een indrukwekkend complex gelegen temidden van grachten en omringd met wallen. Over de vroegste geschiedenis van Huis Bergh is weinig bekend. Waarschijnlijk zal het kasteel rond 1100 op een eilandje in een moeras op een kunstmatige verhoging als houten woontoren begonnen zijn, en zoals gebruikelijk door een houten palissade omringd zijn geweest. Mogelijk rond 1200 zal de houten donjon vervangen zijn door een ronde tufstenen toren, waarvan nog restanten terug te vinden zijn in de muur van de huidige hoofdburcht, en de houten palissade door een stenen ringmuur. Deze dateringen staan niet vast. De belangrijkste nog bestaande delen dateren uit de 14e, 15e en 17e eeuw.

Er is veel bekend over het kasteel en zijn bewoners, doordat er een imposant archief behouden is gebleven, dat nu ondergebracht is in een terzijde van het kasteel staande waltoren.

De oudst bekende stamvader van het geslacht Van den Bergh, is Constantinus de Melegarde, die al in 1064 genoemd wordt en afkomstig moet zijn geweest uit Malgarten of Melegarde bij Osnabrück in Nedersaksen. Constantinus de Monte wordt in de archieven uit 1105 vermeld, en ook zijn zoon Rabodo I, kleinzoon Rabodo II en achterkleinzoon Hendrik worden genoemd. Door huwelijken wisten de heren Van den Bergh hun bezittingen uit te breiden. Met name Willem I die in 1348 trouwde met Sophia van Bylandt was in dit opzicht succesvol, daar zij o.a. de heerlijkheid Bylandt met Millingen en Pannerden in het huwelijk inbracht. Met hun kleindochter Sophia stierf het oude geslacht Van den Bergh uit. Zij was in 1395 in het huwelijk getreden met Otto van der Leck. Hun nazaten noemden zich Van Bergh. Van de vroegere bewoners is vooral graaf Willem IV van den Bergh bekend. Door zijn huwelijk met Maria van Nassau, een zuster van Willem van Oranje, werd hij diens zwager. Uit dit huwelijk kwamen 16 kinderen voort. Willem van den Bergh koos aanvankelijk voor de Oranjes, maar was later de Spaanse kant toegedaan. Hij kwam daardoor uiteraard in een heftig conflict met zijn zwager. Hij vertrok met zijn gezin in 1567 naar Keulen. Graaf Willem IV trachtte zijn bezit te heroveren hetgeen tot tweemaal toe mislukte. Pas door de Pacificatie van Gent in 1576 werd hij in zijn rechten hersteld. Hij sloot zich daarna aan bij de opstand en werd in 1581 stadhouder van Gelderland. Al in deze tijd stond hij in contact met de hertog van Parma over een eventuele overgang naar de Spaanse kant. In 1583 werden in zijn verblijven in het hertogelijk hof te Arnhem voor hem zeer belastende papieren gevonden. Willem IV werd gearresteerd en pas na het bereiken van een accoord in 1584 vrijgelaten. Hij vestigde zich op zijn Huis Ulft waar hij in 1586 overleed.

In de Tachtigjarige Oorlog werd Huis Bergh ernstig verwoest. Omstreeks 1600 begon men met het herstel van het kasteel, waarbij het kasteel grotendeels het aanzien kreeg die het thans nog steeds heeft. Het hoofdgebouw van het kasteel werd met één verdieping verhoogd. Aan de noordoostkant werd het kasteel uitgebouwd waardoor de regelmatige achtkantige vorm verloren ging. Op de voorburcht kwam het huidige rentmeestershuis tot stand. De bebouwing van de voorburcht was omvangrijker dan tegenwoordig met gebouwen langs de westelijke muur waarin dienstgebouwen waren gevestigd. Tussen 1680 en 1700 werd het kasteel verfraaid met de omlijstingen van de toegang tot de hoofdburcht en de ingang van de grote zaal.

Herman van den Bergh volgde zijn vader Willem IV op en maakte carrière in Spaanse dienst. In 1593 werd hij tot stadhouder van Spaans Gelre benoemd. In 1591 was hij commandant van de Spaanse troepen in Deventer bij de belegering door Prins Maurits. Hij trouwde met Maria Mencia markiezin van Bergen op Zoom. In 1609 bij de aanvang van het Twaalfjarig Bestand vestigde hij zich op het pas herstelde Huis Bergh. Hij had geen zoons, alleen een dochter. Dit geslacht stierf in 1611 met de dood van Herman van Bergh. Zijn dochter Elisabeth Clara erfde de bezittingen. Haar huwelijk in 1625 met haar neef Albert van den Bergh bleef kinderloos. De gravin baarde vier dode kinderen en stierf in 1633 bij de geboorte van het laatste kind. Albert hertrouwde met Madeleine de Cusance. Zijn zoon uit tweede huwelijk Oswald II Albert Frans stierf ook kinderloos.

Zijn zus Maria Clara volgde hem op. Doordat zij gehuwd was met de vorst Maximiliaan van Hohenzollern-Sigmaringen, kwam het goed in het bezit van dit geslacht. Een nazaat uit dit geslacht was Johan Baptist van den Bergh en Hohenzollern. Hij was geestelijk gestoord. Hij pleegde twee moorden en werd uiteindelijk door zijn familie opgesloten in het slot Haigerloch. Hij was in 1747 gehuwd met Maria Benonina gravin van Lodron. Uit dit huwelijk werden geen kinderen geboren. Na de dood van Johan Baptist heeft zijn oudere zuster Johanna Josephina , die gehuwd was met haar volle neef Karl Friederich von Hohenzollern-Sigmaringen nog zes jaar over het graafschap Bergh geregeerd. Na haar dood kwam het graafschap aan de hoofdtak van het geslacht Von Hohenzollern-Sigmaringen. Tijdens de Hollandse Zending tussen de jaren 1799 en 1842 was er een seminarie in Huis Bergh gevestigd.

De Hohenzollerns hadden nooit veel belangstelling getoond voor hun Nederlandse bezit. Het grondbezit werd onder hun heerschappij voor het grootste deel verkocht. De verkoop door vorst Wilhelm van Huis Bergh en alle daartoe behorende rechten en bezittingen aan de rijke industrieel Jan Herman van Heek in 1912 betekende dan ook de redding van het oude kasteel. Kasteel. Huis Bergh, was in de loop van de eeuwen zo verbouwd dat er weinig meer van de oorspronkelijke burcht over was. De nieuwe kasteelheer droomde er van om het gebouw weer in zijn oude glorie te herstellen. De restauratie duurde 17 jaar. Maar in de nacht van 14 op 15 maart 1939 werd het gerestaureerde kasteel door een brand totaal in de as gelegd.

Vier dagen na de brand had Jan Herman van Heek al plannen klaar liggen voor de herbouw van het kasteel in middeleeuwse toestand met weglating van de 18e eeuwse toevoegingen. De dakconstructie werd geheel gewijzigd, de 18e eeuwse schuiframen werden weer vervangen door laatmiddeleeuwse kruisvensters, voorzien van glas in loodramen met luiken. In 1946 bracht Jan Herman het kasteel met 650 hectare grondbezit en de kunstverzameling onder in de Stichting tot Instanthouding van de Goederen en Rechten van het Huis Bergh. In 1984 werd het grootste deel van het grondbezit verkocht aan de Vereniging tot Behoud van Natuurmonumenten in Nederland.

Er valt veel vroege Italiaanse schilderkunst te bewonderen in Huis Bergh. Een bijzonder schilderij is een paneel uit de wereldberoemde Maestà van Duccio. Het werk werd in de 19de eeuw aan de collectie van het kasteel toegevoegd. Huis Bergh beherbergt een uitzonderlijke collectie middeleeuwse handschriften. De collectie bevat o.a. ook een portret van Erasmus door Holbein.

Plattegrond huis den Bergh

's Heerenberg op postzegel

In 1605 had in het graafschap Berg nog een heksenproces plaats. Een oude vrouw, Machteld ten Ham, diende een klacht in tegen een andere vrouw, die haar van toverij betichtte. Getuigen werden gehoord en hun verklaringen vielen niet ten gunste van Machteld uit. Een jongetje vertelde onder anderen dat hij, toen hij eens door het sleutelgat bij Machteld naar binnen had gekeken, daar een jonker met een grote pluim op zijn hoed bij haar aan tafel had zien zitten; maar toen hij daarop naar binnen ging, had hij de vreemde jonker niet meer gezien. Men besloot haar daarop de waterproef te laten ondergaan. Met de handen en voeten kruiselings samengebonden werd zij door de beul in de Laak in de buurtschap Groot-Azewijn gestoten. Zij dreef en haar lot was beslist. De scherprechter onderzocht haar net zo lang tot zij bekende, en toen zij daarop haar bekentenis herroepen wilde, werden de pijnigingen hervat. Ten laatste bekende zij boelschap met de duivel te hebben bedreven en mensen en beesten te hebben betoverd en noemde medeplichtigen. Zij werd op de 25ste juli van dat jaar tot de brandstapel veroordeeld, De graaf van de Berg gebood echter geen verdere vervolgingen meer in te stellen, zo dat de door Machteld genoemde vrouwen ongemoeid werden gelaten.

Bron: Gelders Sagenboek p.100

DIALECTVERHALEN

H.W. te Boekhorst

Vroegere jaore hei ien 's Herembarg een vrouw en die gavve ze 't hekse nao. As ter örges wat gebeurde, 't is met kinderziekte, altied wier die vrouw de van vedach. Toe kregen alle minsen een hèkel aan die vrouw. En die vrouw, die mieke ze 't ook wel heel lastig. En de wier oaver geklaag. Enkeletied kwam dat aan de hoogheid ter ore. Die begonne zich daor ook met te bekummere. De wier moeite gedaon, de zol beweze worre of die vrouw dan hekse kon. Toe ginge ze de met nao Azem. Midden ien 't darp daor hei een water, en daor mos die vrouw ien. Ze wier de ien gegoaid. Wanneer ze bleef drieve, dan was ze schuldig, en wanneer ze zonk, dan was ze onschuldig. Die vrouw die bleef drieve, en toe wier ze schuldig veklaord. Toen wier ze dan berecht veur de brandstabel, hé. Dat hemme ze ook volbrach. De vrouw is deur de oaverheid van 's-Herembarg vebrand.

Het e-boek Kasteel Huis Bergh is een digitaal fotoboek met honderd foto's van Huis Bergh in 's Heerenberg.

Kasteel Bergh werd omstreeks 1200 door de Heeren van den Bergh gebouwd. Het kasteel valt op door de hoge vierkante verdedigingstoren. Huis Bergh was lange tijd eigendom van de familie Von Hohenzollern. In 1912 kocht de rijke textielfabrikant uit Enschede Jan Herman van Heek huis Bergh. Van Heek richtte in het kasteel een museum in voor zijn kunstcollectie. Er hangen in dit kasteel veel schilderijen uit de 16e eeuw, maar vooral de collectie met de hand geschreven boeken uit de Middeleeuwen is uniek. Deze fotorapportage toont Huis Bergh aan alle zijden. De karakteristieken van het kasteel en alle bijgebouwen zijn duidelijk in beeld gebracht. Gratis Download Windows Exe 2459 kb. Deze uitgave is van AbsoluteFigures. Klik hier om te downloaden of te bekijken.

"Huis Bergh ontsloten"

Auteurs: D.B.M. Hermans en J. Kamphuis

uit Castellogica van de Nederlandse Kastelen Stichting p. 297-304 (PDF)

Extra