

specials:
©2010 Guus
Pauwels
Disclaimer
bezoeker
Laatste update
21 maart 2012




Kasteel Montfoort
Kasteelplein 1
3417 JG Montfoort
Provincie Utrecht
|
Noorderbreedte Oosterlengte |
52° 2' 40.34" N 4° 56' 59.27" E |

Van de 12e eeuwse burcht resteren alleen nog de voorburcht met de forse toegangspoort die geflankeerd wordt door twee massieve torens. Rond 1163 werd Montfort ook wel Mons Fortis genoemd, dat sterke berg betekent, en ongetwijfeld sloeg op een sterkte die op een kunstmatige heuvel in de nabijheid van de Hollandse Ijssel was aangelegd. Deze burcht was gebouwd in opdracht van bisschop Godfried van Rheenen ter verdediging van het Sticht, zoals het bisdom Utrecht vroeger genoemd werd, tegen de aanvallen van de graven van Holland. De bisschop verbleef niet zelf op het kasteel maar liet het beheren door een burggraaf die namens hem de verdediging van de streek op zich nam. Deze dienstmannen uit de ridderstad gingen zich toen Van Monfoort” noemen. Burggraaf was een erfelijke functie, die na het uitsterven in mannelijke lijn van het geslacht van Montfoort in 1260 in handen kwam van ridder Boudewijn van Renderode, door zijn huwelijk met Alix van Montfoort. Hun enige dochter trouwde met Roelant de Roover die in 1270 de hoge heerlijkheid van Montfoort erbij kocht. Vanaf dat moment noemde dit geslacht zich ook Van Montfoort. Het eerste kasteel uit de 12e eeuw was opgetrokken uit tufsteen. In de 13e eeuw werd er vermoedelijk een bakstenen ringmuur gebouwd, waarbinnen in de loop der jaren gebouwen verrezen. De hoofdburcht had toen een rond grondplan. De burcht was omgeven door een gracht die deels gevormd werd door een bocht in de Hollandse Ijssel. In de loop der tijd ontstond rond het kasteel een stadje, dat in 1329 stadsrechten kreeg. Het stadje kende veel wederwaardigheden omdat het op de grens lag van de invloedssfeer van twee machtige gebieden, Holland en Utrecht.
De eerder genoemde burggraven, officieel in dienst van de bisschop, keerden zich ook wel eens tegen hun regent. Zo hielp Sweder van Montfort in 1300 de stad Utrecht om de bisschop gevangen te nemen en vochten de van Montforts tegen diens opvolger in de slag bij Hogewoert, waarbij de bisschop sneuvelde. Ook in 1353 kregen ze het wederom aan de stok met een bisschop waardoor ze de hoge heerlijkheid Monfoort kwijt raakten. Door de juiste partij te kiezen bij een twist inzake de opvolging van de bisschopszetel verkreeg het geslacht van Monfort in 1430 de heerlijkheid terug. De laatste telg uit het geslacht van Montfort, Jan de Roover, verkocht het goed in 1545 aan keizer Karel V. Daarna kwam het kasteel in 1648 in bezit van de Staten van Utrecht die het vanaf 1688 in bruikleen gaven aan de stad Montfoort. De stad verhuurde het hele complex aan haar burgemeesters.
Bij de Franse aanval op de Nederlandse republiek in 1672 bezetten de troepen van zonnekoning Lodewijk XIV Montfoort. Dit was slechts voor korte duur, want Stadhouder Willem III slaagde erin hen te verjagen. Voordat de Fransen Montfoort verlieten, bliezen zij echter het middeleeuwse kasteel op, waarbij alleen het oude poortgebouw en een achtkantige toren overeind bleven. De ' Voorburcht ' bestaat nog steeds en wordt in Montfoort ‘het kasteel' genoemd. Het eigenlijke kasteelterrein bevindt zich onder de provinciale weg. In de loop van de laatste eeuwen dienden de kasteelresten nog voor vele doeleinde. In 1833 werd in het kasteel een kostschool gevestigd. In 1859 werd de Dienst der Domeinen eigenaar van het terrein en kwam er een gevangenis. Daarna werd er een tuchtschool voor meisjes in gevestigd. Tot 1968 had het kasteel deze bestemming. In 1974 kocht de gemeente het gehele complex. Er vonden archeologische onderzoeken plaats, die veel gegevens hebben opgeleverd over de vroegere situatie van het kasteel. Tenslotte werd het kasteelrestant gerestaureerd, waarbij de negentiende eeuwse gebouwen werden gesloopt. Deze restauratie heeft de resten van de voorburcht thans weer een fraai gezicht gegeven. Over de zuidkant van het oude kasteelcomplex loopt nu een provinciale weg. En op het kasteelterrein zelf is een modern stadskantoor gebouwd. Na een restauratieperiode van twee jaar werd eind 1985 het kasteel heropend en sinds die tijd geëxploiteerd als horecaonderneming.

