alles op rij:
allersmaborg
Straat:         allersmaweg 6
Postcode:    9891 BC
Plaats:         ezinge
Gemeente:   winsum
Provincie:    groningen
Land:           nl
Synoniemen:
Stichtings datum: 15 e eeuw
Huidige functie: vergaderuimte /verhhur zalen
Typologie: Onbekend
Rijksmonumentnummer: 15537
Kadasternummer: 2284/42
Coördinaten: 53° 19′ 6″ N, 6° 27′ 12″ E

Gedurende ruim een eeuw is de familienaam Allersma met de Allersmaheerd verbonden. Er bestond bij de Allersma’s een grote voorkeur voor de voornamen Duurt (of Duirt) en Sirp (of Seerp). In veel gevallen zijn de Allersma’s grietman of zijlrechter en waren ze principaal collator, dat is gerechtigde tot het kerkbeheer. De laatste Duurt Allersma die de borg bewoonde had geen mannelijke erfgenaam. In een testament in 1588 vermaakte hij de Allersmaheerd aan zijn neef Sirp Elema of Elama, te aanvaarden na de dood van Duurt. In 1610 is Sirp Elema eigenaar van de Allersmaheerd. De boerderij bezit dan 104 grazen land. Verder bezat Sirp nog de Hummersmaheerd in Ezinge, groot 44 grazen en de Elemaheerd van zijn ouders in Uithuizen, groot 50 grazen. Sirp stierf in 1625. Zijn zoon Duurt Elema was toen zeven jaar oud. Uiteindelijk erfde hij de plaats. Duurt Elema was lid van de Provinciale Rekenkamer van Stad en Lande, in 1671 werd hij gedeputeerde van Stad en Lande. Verder was hij nog meermalen grietman in Ezinge en Hardeweer en bekleedde hij hoge ambten bij het Aduarder Zijlvest. Duurt Elema noemde zich Elema van Allersma. In zijn tijd is de naam Allersmaborg in zwang gekomen. Het was niet langer een deftige hofstede, maar een buitengoed met singels en lanen.

Duurt Elema van Allersma overleed in 1682 of  1683. Geen van zijn acht kinderen overleefde hem. Hij had geen testament gemaakt. In 1683 erfde Dr. Reneke Busch de Allersmaborg. Busch was raadsheer en werd in 1686 burgemeester in Groningen. In 1710 erfde zijn dochter Johanna, weduwe van Johan de Marees de borg. Er hoorden toen 122 grazen land bij. (Eén gras is een oud Groningse oppervlaktemaat en de hoeveelheid gras die nodig was voor een koe en bedroeg iets minder dan een halve hectare. Dit komt dus neer op twee koeien per hectare, terwijl tegenwoordig drie of meer koeien per hectare worden gehouden.)

Johanna stierf in 1720 waarna haar zoon Reneke Busch de Marees de borg erfde. Ook hij was raadsheer en later burgemeester van Groningen. Reneke Busch de Marees stierf in 1763. Zijn dochter Johanna de Marees van Swinderen erfde. Zij was gehuwd met Mr. Albert Hendrik van Swinderen. Na diens dood in 1802 kwam de Allersmaborg in handen van zijn zoon Mr. Reneke de Marees van Swinderen. Hij werd in 1817 jonkheer.  In 1848 vererfde de borg op zijn kleinzoon Jhr. Mr. Reneke Meinard Adriaan de Marees van Swinderen. Hij was 46 jaar notaris in Ezinge en zeer geliefd in de wijde omgeving. Toen hij overleed in 1899 waren zijn twee echtgenotes en kinderen al overleden.

Gedurende vijf eeuwen was de Allersmaborg steeds door vererving van eigenaar gewisseld. Nu was er geen erfgenaam meer voor het huis. De borg werd voor het eerst buiten de familie verkocht. De bedoeling was dat het huis gesloopt zou worden. In de Groninger volksalmanak van 1901 verscheen een artikel van Mr. J.H. Feith waarin de auteur een vlammende klacht tegen de voorgenomen sloop richtte. In het grotendeels boomloze landschap van Groningen waren de zeldzame landgoederen met hun lanen en singels, grachten en tuinen zo belangrijk, dat de sloop van een dergelijk object verwerpelijk zou zijn.

Gelukkig is het niet zo ver gekomen. Voordat de slopers aan de slag konden gaan werd het huis gekocht door notaris Jan Willem Bolt. In 1913 werd het huis gekocht door H. van Veen, die ook notaris in Ezinge was. De toestand van huis en tuinen is dan niet fraai. In 1912 omschreef de beroemde historicus Johan Huizinga Allersma als ´die kommerlijke borg´. In de jaren dertig werd de borg gekocht door Olfert de Boer, een rentenierende landbouwer uit Garnwerd. Hij liet tuinen en huis weer opknappen. Gedurende de Tweede Wereldoorlog was de Allersmaborg een geliefde plek voor dagjesmensen uit Groningen. Ook kregen onderduikers er onderdak. In 1946 kwam  de Allersmaborg in het bezit van de gemeente Ezinge. De borg was in de jaren vijftig een gewaardeerd toevluchtsoord voor kunstenaars, zoals de vereniging De Linetreckers onder leiding van Ploeg-schilder Johan Dijkstra. Omdat er te weinig geld voor onderhoud beschikbaar was, verviel de borg. In 19

Beschrijving

De naam van het huis is afgeleid van de familienaam Allersma.

Etymologie

goed. Het huidige kasteel bestaat uit drie vleugels. De huidige oostvleugel (vooraanzicht) werd in twee etappes gebouwd. De begane grond in de 2e helft van de 18e eeuw en de verdieping in de 1e helft van de 19e eeuw. Het zuidelijke achterhuis (gedeeltelijk onderkelderd) kwam tot stand in de 16e (mogelijk 15e) eeuw en het noordelijke deel in de 17e eeuw.

Rond 1880 werd achter het kasteel het koetshuis en aan de noordzijde van het voorplein een dienstwoning gebouwd (rijksmonument nr. 510921). In 1915 werd de ruimte tussen het kasteel en de dienstwoning opgevuld met een prieel (rijksmonument nr.510921). Bij de ophaalbrug staat een in neogotische trant gewijzigde duiventil. Het geheel is door grachten en boomsingels omgeven.

Status / huidIge toestand

Allersma (Allersmaweg 64). Deze ten noordoosten van Ezinge gelegen, door grachten en singels omgeven, borg bestaat uit drie vleugels. De onderkelderde eenlaags zuidvleugel dateert in de kern waarschijnlijk nog uit de 15de eeuw. De haaks geplaatste, eenlaags noordvleugel werd in de 16de eeuw gebouwd, waardoor het complex een L-vormige plattegrond kreeg. Duurt Allersma liet deze borg rond 1650 voorzien van een gracht en ophaalbrug. In 1720 kwam in opdracht van Reneke Busch de huidige oostvleugel tot stand. Kort na 1817 liet R. de Marees van Swinderen de oostvleugel van een verdieping en zijn huidige neoclassicistische vormgeving voorzien. Het interieur bevat onder meer in de hal een eiken betimmering in Lodewijk XIV-stijl (omstreeks 1730), met het alliantiewapen van de opdrachtgever en zijn vrouw. Nabij de ophaalbrug staat een duiventil, opgericht in het midden van de 18de eeuw maar in de loop van de 19de eeuw gewijzigd in neogotische trant. Het eenlaags bijgebouw ten oosten van het huis werd in 1853 gebouwd als kantoor voor mr. R.M.A. de Marees van Swinderen, die ook notaris van Ezinge was.

Bouwgeschiedenis

Het oudst bekende geslacht van eigenaren is Allersma, eind 15e eeuw. Sirp Allersma werd opgevolgd door zijn zoons Cornelis en Duirt. De laatstgenoemde, gehuwd met Abele to Nansum kreeg na de dood van zijn broer Cornelis ook diens deel. Vóór 1597 erfde zijn neef, Sirp Elama het huis. De Elama’s waren hoofdeling. De laatste is Duurt Elama, zijn erven verkochten in 1683 hun rechten aan een achterneef van Duurt, dr. Reneke Busch, raadsheer van de stad Groningen. Na diens dood in 1710 erfde zijn dochter Johanna, weduwe van Johan de Marees, Allersma. Haar zoon Reneke Busch de Marees kreeg het vervolgens. Via diens dochter, opnieuw een Johanna, kwam het aan de familie De Marees van Swinderen. In 1899 volgde verkoop aan een sloopbedrijf, echter om verdere sloop te voorkomen kocht in 1900 Jan Willem Bolt Allersma. Na hem volgden nog twee andere particulieren.

In 1946 werd de gemeente Ezinge eigenaar en in 1978 Staatsbosbeheer. Deze droeg in 2005 de Allersmaborg voor de komende dertig jaar in erfpacht over aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Bezitsgeschiedenis
Bewoners

Huize Allersma. Borgterrein bestaande uit omgrachte terreinen op een waarvan het huis staat; op het

andere waren de tuinen aangelegd. Het huis bestaat uit een onderkelderd, in aanleg wel 15e eeuws

gedeelte, waarvoor een 18e eeuwse voorbouw is opgetrokken, die van een verdieping is voorzien.

Schilddak met hoekschoorstenen. In de hall betimmering met fonteintje en alliantiewapens de Marees van

Swinderen. Op het terrein neo-gotische duiventil, ophaalbrug en twee kleine kanonnen.

Beschrijving rijksdienst voor cultureel erfgoed

Het totale kasteelterrein meet inclusief de buitenste grachten meet, volgens de kadastrale minuutkaart uit 1830, 100 x 150 m. De buitenomtrek van het 16e (mogelijk 15e) eeuwse steenhuis in het zuidelijke achterhuis bedraagt 8.60 x 12.70 m.

Afmetingen

 

Bowmateriaal

 

Bouwstijl

Datum: 1639

Bron: RHC Groninger Archieven, toegangsnr. 552, inv. nr. 24

Allersma wordt voor het eerst expliciet genoemd in het huwelijkscontract tussen Duirt Elema op Allersma en Meeuwer Fockens van 8 augustus 1639, waarin het als volgt wordt omschreven: ‘mit huizinge ende goederen tot Allersma’. In 1554 is echter al sprake van een Allersmaheerd: bij de boedelscheiding na de dood van Sirp Allersma werd vastgelegd, dat 'Cornelis ende Duyrt Allersma gebroederen sullen hebben ende beholden….Allersma heert.. to Esinghe'. Groninger Archieven, fonds F.A. De Marees van Swinderen, inv. nr. 0003 ( http://www.cartago.nl/oorkonde/fms003 ) Mogelijk stond er toen al een huis.

Vroegste vermelding

In de 16e (mogelijk 15e) eeuw is er een steenhuis gebouwd, nu herkenbaar als het zuidelijke achterhuis in één bouwlaag met gedeeltelijke onderkeldering, afgedekt met een 16e eeuws schilddak. Duirt Elama (bezat Allersma van 1639-1683) liet haaks erop aan de noordzijde een aanbouw maken bestaande uit één bouwlaag. Het geheel werd omgracht en deze op haar beurt omringd door een boomsingel. Reneke Busch de Marees liet aan de oostzijde een voorhuis (opnieuw één laag ) bouwen (2e kwart van de 18e eeuw). In de 1e helft van de 19e eeuw werd het voorhuis met één verdieping verhoogd. Het 18e eeuwse schathuis aan de linkerzijde werd op zijn beurt in de 2e helft van de 19e eeuw afgebroken

Opmerkingen

Haan, de J.  - Groninger Borgen; Adellijke trots in de Ommelanden, 2002 -- blz 8 (met illustratie)

Kamphuis, H.J.G.  - Groninger borgen en Drentse havezaten, 1995 -- blz 82-88 (met illustratie)

Formsma, W.J.  - De Ommelander Borgen & Steenhuizen, 1987 -- blz 99-102 (met illustratie)

Koning, H.A.  - De Allersmaborg : Geschiedenis en restauratie, 1977

Janson, E.M.Ch.M.  - Borgen als kastelen, 1970 -- blz 1-25

Schellart, A.I.J.M.  - Duiventorens en duiventillen, 1968

Literatuur verwijzingen
Te bezichtigen: False
Goed te fotograferen: False
Omgeving vrij toegankelijk: False
Goed zichtbaar vanaf openbare weg: False
#http://nl.wikipedia.org/wiki/Allersmaborg#
Links